Цөмийн эрчим хүчний төслийн нөхцөл байдал
Он цагийн товчоон
- 1973 оны 9 дүгээр сарын 20Монгол Улс ОУАЭА-д гишүүнээр элсэв
Улмаар цөмийн зэвсэг үл дэлгэрүүлэх гэрээний хүрээнд баталгааны хяналтын хэлэлцээр (1972), нэмэлт протокол (2003) хүчин төгөлдөр болсон.
Эх сурвалж: ОУАЭА-гийн Монгол Улсын танилцуулга - 2009 оны 6 дугаар сарын 25УИХ-ын 45 дугаар тогтоолоор төрөөс баримтлах бодлого батлагдав
Цацраг идэвхт ашигт малтмал болон цөмийн энергийн талаар төрөөс баримтлах бодлого. Цөмийн эрчим хүчний хэсэг нь тус бодлогын Дөрөвдүгээр бүлэгт тусгагдсан.
Эх сурвалж: Legalinfo.mn - 2009 оны 7 дугаар сарын 16Цөмийн энергийн тухай хууль батлагдав
Цөмийн болон цацрагийн аюулгүй байдал, тусгай зөвшөөрлийн тогтолцоо, Цөмийн энергийн комиссын бүрэн эрхийг тогтоосон үндсэн хууль.
Эх сурвалж: Цөмийн энергийн тухай хууль - 2025 оны 7 дугаар сарын 24Цөмийн аюулгүй байдлын тухай конвенц хүчин төгөлдөр болов
Монгол Улс 2025 оны 4 дүгээр сарын 25-нд нэгдэн орсон. Энэ конвенц нь цөмийн байгууламжийн аюулгүй байдлын олон улсын үндсэн баримт бичиг юм.
Эх сурвалж: ОУАЭА-гийн Монгол Улсын танилцуулга - 2025 оны 8 дугаар сарын 19ЦЭК-ын 02 дугаар тогтоолоор NEPIO байгуулах шийдвэр гарав
“Цөмийн эрчим хүчний хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх нэгж байгуулах, төсвийн асуудлыг шийдвэрлүүлэх тухай” тогтоол. Цөмийн эрчим хүчний хөтөлбөр хэрэгжүүлэх байгууллага (NEPIO)-ыг байгуулах, мөн цөмийн эрчим хүчний станцын дэд бүтэц, нийгэм-эдийн засаг, байгаль орчны нөлөөллийн судалгаанд шаардагдах төсвийг Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайдын төсөвт жил бүр суулгах асуудлыг Засгийн газрын хуралдаанаар шийдвэрлүүлэхийг тус яамны Төрийн нарийн бичгийн даргад үүрэг болгов.
Эх сурвалж: ЦЭК-ын 2025 оны тогтоолууд (nea.gov.mn) - 2025 оны 8 дугаар сарын 19Судалгааны байгууллагын нэрийг өөрчлөх чиглэл
ЦЭК-ын 04 дүгээр тогтоол: Засгийн газрын 2019 оны 328 дугаар тогтоолын хавсралт дахь “Цөмийн физикийн судалгааны төв” гэснийг “Цөмийн шинжлэх ухаан, технологийн үндэсний хүрээлэн” болгон өөрчлөх асуудлыг Засгийн газрын хуралдаанд танилцуулахыг Боловсролын яамны Төрийн нарийн бичгийн даргад үүрэг болгов.
Эх сурвалж: ЦЭК-ын 2025 оны тогтоолууд (nea.gov.mn)
Бодлогын баримт бичгийн холбогдох заалтууд
УИХ-ын 2009 оны 45 дугаар тогтоолын хавсралт “Монгол Улсын төрөөс цацраг идэвхт ашигт малтмал болон цөмийн энергийн талаар баримтлах бодлого”-оос цөмийн эрчим хүчтэй шууд холбогдох заалтууд:
- 4.1
Монгол Улсын эрчим хүчний хангамж, баланс, экспортлох боломжтой уялдуулан цөмийн эрчим хүчний гүйцэтгэх үүрэг оролцоог тооцоолж, цөмийн эрчим хүчний эх үүсвэрийг ашиглах техник, эдийн засгийн үндэслэлийг боловсруулан барьж байгуулах ажлыг ойрын 10 жилийн дотор эхлүүлэх чиглэлийг баримтална.
- 4.2
Цөмийн эрчим хүч ашиглахад шаардлагатай дэд бүтцийг тухайн төсөлд багтаах буюу бусад эх үүсвэрээр санхүүжүүлэх арга хэмжээ авч, Монгол Улсын дэд бүтцийн нэгдсэн хөтөлбөрүүдтэй уялдуулна.
- 4.4
Цөмийн эрчим хүчийг энхийн зорилгоор ашиглахад шаардлагатай цөмийн түлшийг импортлох, хил дамжуулан тээвэрлэх, өөрийн нутаг дэвсгэрт хадгалах нөхцөлөөр хангана.
- 6.5
Цөмийн физикийн суурь болон хавсарга судалгаа явуулах, өндөр технологи боловсруулах, мэргэжилтэн бэлтгэх зорилгоор цөмийн судалгааны реактортой болох асуудлыг судалж шийдвэрлэнэ.
Бүрэн эхийг манай эрх зүйн сан болон legalinfo.mn-ээс үзнэ үү.
NEPIO гэж юу вэ
NEPIO (Nuclear Energy Programme Implementing Organization) гэдэг нь цөмийн эрчим хүчний хөтөлбөр хэрэгжүүлэхээр зэхэж буй улс байгуулдаг, салбар дундын зохицуулах байгууллага юм. Түүний үүрэг нь тухайн улс цөмийн цахилгаан станд бэлэн эсэхийг үнэлж, шаардлагатай дэд бүтцийг бүрдүүлэх ажлыг уялдуулан зохион байгуулахад оршино.
ОУАЭА нь энэ бэлтгэл ажлыг “Үе шатны арга зүй” (Milestones Approach)-ээр гурван үе шатад хуваадаг: (1) цөмийн эрчим хүч ашиглах эсэх шийдвэр гаргахад бэлтгэх, (2) тендер зарлахад бэлэн болох, (3) станцыг барьж ашиглалтад оруулахад бэлэн болох. Үе шат бүрд эрх зүйн орчин, зохицуулах байгууллагын бие даасан байдал, хүний нөөц, цацрагийн хамгаалалт, аюулгүй байдал, хаягдлын менежмент зэрэг 19 дэд бүтцийн асуудлыг үнэлдэг.
Албан ёсны эх сурвалж
- ЦЭК-ын Ажлын албаны нээлттэй өгөгдөл
“Цөмийн эрчим хүчний технологи, зах зээл, төлөв байдлын талаарх мэдээлэл” тоймыг хагас жил тутам нийтэлдэг. 2026 оны эхний хагас жилийн тоймд дэлхийд 31 улсад 417 реактор, 379.7 ГВт хүчин чадал ажиллаж байгаа, 73 реактор баригдаж байгаагийн 40 нь хөрш хоёр оронд (БНХАУ 35, ОХУ 5) байгааг дурджээ.
- ЦЭК-ын тогтоолууд (2023, 2024, 2025 он)
Комиссын шийдвэрүүд PDF хэлбэрээр нээлттэй байдаг.